travelmatszczecin

Przejdź do treści

Menu główne:

TRANSLATOR




Kino Jaworzyna - Krynica 1969 r. 




Krynicki Deptak - 1969 rok.




Dolna Stacja Kolejki Linowej - Krynica 1969 r.







Krynica Zdrój ... po latach. 

 

Często w swoich wspomnieniach wracamy do miejsc szczególnie nam bliskich, miejsc z którymi łączą się wspomnienia wydarzeń związanych z tymi miejscami i z nami. I tak nasze beskidzkie szlaki i poszukiwanie „Łemków“ skierowały nasze kroki do Górskiej Krynicy. Czterdzieści pięć lat temu nasz pierwszy pobyt w tej „Perle Uzdrowisk“. Jak jest dzisiaj ?....

Na terenie Popradzkiego Parku Krajobrazowego, niewielka miejscowość, jedno z ładniejszych uzdrowisk w Polsce,określane mianem „Perły Polskich Uzdrowisk”. Krynica Górska otoczona wzgórzami pasma Jaworzyny Krynickiej porośniętymi lasami z górującą nad nią Górą Parkową jest położona w malowniczych dolinach Kryniczanki i jej dopływów. Ciekawa zabudowa.
Sławę swą jako uzdrowisko, Krynica-Zdrój zawdzięcza znakomitym wodom leczniczym, wśród których na szczególną uwagę zasługuje Zuber – unikalna w skali europejskiej woda o niezwykle wysokiej mineralizacji ale i mineralna woda „Jan“ nazwana tak dla upamiętnienia łaziebnego Jana który przynosił wodę z niewykorzystanego źródła kuracjuszom pobierającym zabiegi borowinowe.
Krynica-Zdrój istniała już przed 1547 r. o czym świadczy przywilej nadania sołectwa w tej miejscowości dla Danka z Miastka (dzisiaj Tylicz). Rozwój miasta w okresie późniejszym wiąże się już z odkryciem w XVII w. leczniczych wartości źródeł mineralnych. Zaczątkiem uzdrowiska był zbudowany w 1794r. "Mały domek", który od 1804r. pomieścił pierwsze zakłady kąpielowe.
Wielką erę Krynicy-Zdroju jako uzdrowiska rozpoczęła w 1856r. działalność Józefa Dietla - profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, uznawanego za ojca polskiej balneologii. Już od 1858r. stosowano tu kąpiele borowinowe, a kontynuatorzy dzieła Dietla przyczynili się do rozwoju technicznego uzdrowiska.
Krynicki spacer rozpoczynamy przy wjeździe do Krynicy na ulicy Józefa Piłsudskiego - dawnej ulicy Bolesława Bieruta. Dochodzimy do jeszcze istniejących domków w których spędzaliśmy nasze pobyty w Krynicy. Niewiele zmieniły się od tamtych czasów, ale otoczenie i cała zabudowa ulicy uległa dużej zmianie. Chyba za bardzo, ( jak w większości kurortów wkroczyła komercja) a krynica chyba straciła dużo z tamtych cichych, uroczych miejsc. A może to tylko sentyment związany z porównywaniem do tamtych dni. Mijamy „Hawanę“- najlepszą i najbardziej ekskluzywną restaurację w latach 60-tych.
Przed budynkiem kina „Jaworzyna” odsłonięty w 2005 r. pomnik Jana Kiepury w/g projektu są Tadeusza Markiewicza i nieżyjącego już Gabriela Karwowskiego z Warszawy. Odlany z brązu i ustawiony na granitowym cokole przedstawia Kiepurę śpiewającego z uniesioną w górę ręką. to kopia pomnika, który stanął w Sosnowcu - rodzinnym mieście artysty.
Przy ul. Piłsudskiego idąc w kierunku Nowej Pijalni i Nowego Domu Zdrojowego mijamy pomnik ku czci Wojska Polskiego z inskrypcją "Obrońcom Zwycięzcom" stworzony w 1985 r. przez profesora Bronisława Chromego  z okazji 40 rocznicy zakończenia II wojny światowej.
W centralnej części deptaku stoi neorenesansowy Stary Dom Zdrojowy z 1889 r. (z zachowaną oryginalną salą balową), w którym mieściła się pijalnia wody "Mieczysław", która w 2007 r. została wyremontowana i ponownie otwarta. A w latach 60-tych i 70—tych Kawiarnia TPPR w której można było wypić naprawdę dobrą kawę i nie tylko.
Naprzeciw Starego Domu Zdrojowego – Nowy Dom Zdrojowy,Pijalna Główna i muszla koncertowa z okresu międzywojennego. W muszli wmurowana tablica pamiątkowa ku czci związanego z Krynicą Jana Kiepury (1902–1966). W 1932 r. za pieniądze zarobione na scenach świata wybudował w Krynicy-Zdroju kosztujący trzy miliony dolarów luksusowy modernistyczny hotel (po wojnie zwany sanatorium, aktualnie zabytek) Patria.
Zachował się oryginalny wystrój w tym marmury i alabastry, drzwi obrotowe, winda z lat 30. XX w., taras wypoczynkowy na dachu. Przed wojną do hotelu należał też basen i kort tenisowy. Dach hotelu Patria był zwieńczony ogromnym stalowym masztem na którym wywieszano polską flagę z okazji świąt narodowych. Maszt niestety usunięto w czasie II wojny światowej.
Obok muszli koncertowej stoi modernistyczny Nowy Dom Zdrojowy (sanatorium) z 1939 r. z zachowanym wystrojem lat 30. XX w. (marmury, stal chromowana, importowane drewno, duże przeszklenia, fontanna nawiązująca do awangardowej rzeźby polskiej lat 30. XX w., taras na dachu...



Pomnik ku czci Wojska Polskiego - "Obrońcom Zwycięzcom" 

"Witoldówka"

Stary Dom Zdrojowy z 1889 r.

Kościół W.N.M.P.

"Romanówka", tu od 1994 r. mieści się Muzeum Nikifora

"Nikifor"

W Muzeum Nikifora

... na krynickim deptaku ..

Bulwar Dietla i "Witoldówka"













Przechodzimy na tyły Starego Domu Zdrojowego, w sąsiedztwie potoku Kryniczanki przy Bulwarach Dietla, wzniesione zostały wille. To szereg jednych z najstarszych zachowanych – często drewnianych zabudowań willowych dla kuracjuszy przy wizytowej arterii miasta. "Biała Róża" z 1856 r., "Biały Orzeł" z 1857 r., "Kosynier", "Wisła" i "Węgierska Korona" z 1880 r., "Witoldówka","Małopolanka" z 1898 r.
W jednej z nich, o nazwie "Romanówka", od 1994 r. mieści się Muzeum Nikifora, właściwie Epifaniusza Drowniaka (1895–1968), krynickiego malarza prymitywisty, pochodzenia łemkowskiego o światowej sławie, nazywanego również Matejką Krynicy. Zgromadzono tu obrazy i pamiątki po Nikiforze. Stale mieszkający w Krynicy, nazwany Krynickim, pozostawił po sobie ponad 2000 akwarelek. Malował na papierze, tekturze, pudełkach itp., a obrazki swoje sygnował podpisami, które często są bezsensownymi zestawami liter.
Kierujemy się ku dolnej stacji kolejki na Górę Parkową. Kolejka linowo-terenowa –powstała w latach dwudziestych XX w. kiedy zmodernizowano cały Park Zdrojowy (poszerzono ścieżki, zasadzono egzotyczne drzewa, wykonano przecinki odsłaniające piękne widoki) i wytyczono trasę kolejki terenowej. Pierwsi turyści mogli skorzystać z niej 17 grudnia 1937 r. W otwarciu uczestniczyła wdowa po Marszałku – Aleksandra Piłsudska. Krynicka kolejka była wtedy drugim tego typu obiektem w Europie. Na trasie długości 642 m pokonuje ona 142 m różnicy wzniesień. Dolna stacja kolejki znajduje się na tzw. Janówce, pomiędzy „Hydropatrią”, a Hotelem „Prezydent”.
Wjeżdżamy na Szczyt –gdzie mieści się górna stacja kolejki linowej, a także restauracja „U Babci Maliny”. W pogodny dzień ze szczytu roztacza się przepiękna panorama Beskidu Sądeckiego, Beskidu Niskiego, a przy dobrej widoczności Tatr.
Na stokach Góry Parkowej (wysokość 741 m n.p.m) doskonałym terenem spacerowym jest Park założony w roku 1810 . do dziś zachował się pierwotny układ ścieżek. Wśród leśnych gęstwin mijamy wiele ciekawych zabytków i atrakcji:
– na zachodnim stoku Góry Parkowej znajdują się cztery jeziorka osuwiskowe zwane Czaplimi Stawami (największy to Staw Łabędzi). Od wiosny do późnej jesieni można przy nich spotkać wodne ptactwo a na północnym stoku góry, nad doliną Palenicy zachowały się dwie XIX-wieczne drewniane altany: „Wanda” i „Marzenie”.

Michasiowa Polana – miejsce odpoczynku spacerujących po Górze Parkowej kuracjuszy. Wytryska tam źródełko wody mineralnej zwane „Bocianówką” i zwieńczone osobliwym odlewem (figurka bociana z dzieciątkiem uczepionym jego szyi).

Ławeczka Kraszewskiego – powstała z okazji obchodów 50-cio lecia twórczości wieszcza na tzw. Edwardówce. Uroczystego odsłonięcia dokonano 1 sierpnia 1881. Autorem projektu pomnika jest znany krakowski artysta - Wojciech Gerson. Po ponad 20 latach do kamiennej ławeczki dołączono popiersie Kraszewskiego wykute z brązu. Na tym oryginalnym pomniku znajduje się napis: "Zakątek J. I. Kraszewskiego", a poniżej "Pamiątka jego pobytu w roku 1866 uświęca Krynica podczas jubileuszu 1897 r.". Kraszewski gościł w Krynicy latem 1866 roku, korzystając z zabiegów. Pobyt ten został szybko zakończony z powodu niebezpiecznych prusko-ruskich konfliktów politycznych.
I dalej Statua Najświętszej Maryi Panny - Królowej Krynickich Zdrojów – łaskami słynąca figura, przy której gromadzą się kuracjusze. Z Parafii Zdrojowej w okresie letnim wychodzą procesje, a pod statuą odbywają się nabożeństwa dziękczynno – błagalne. Projektantem rzeźby był znany artysta Artur Grottger. Wzniesiona została w roku 1864 z fundacji opiekunki chorych i ubogich – Seweryny hrabiny Badenii. Jej bliźniacza rzeźba stanęła na Placu Mariackim we Lwowie. Figurę z czasem ogrodzono żelazną balustradą.
Schodząc ze szczytu ścieżkami na stokach Góry Parkowej dochodzimy do pomnika Adama Mickiewicza , usytuowanego u zbiegu Deptaku i Bulwarów Dietla, pod samym zboczem Góry Parkowej.
Pomysł jego ufundowania powstał w czasie przyjęcia wydanego w sierpniu 1883 r. na cześć przebywającego wówczas w Krynicy ostatniego z żyjących przyjaciół Mickiewicza – Edwarda Odyńca. Projektantem pomnika był krakowski rzeźbiarz – Antoni Popiel. Odsłonięcie nastąpiło 12 sierpnia 1906 r.
Przy wejściu na deptak, kończymy wędrówkę „ szlakiem naszych krynickich wspomnień' z przed 45-ciu lat przy pomniku Nikifora Krynickiego.
Odlew z brązu postaci słynnego krynickiego malarza prymitywisty mający ponad dwa metry wysokości i ważący około 900 kg. Autorem projektu jest prof. Czesław Dźwigała. Miasto uczciło w ten sposób 110 rocznicę urodzin malarza. 9 września 2005 r. uroczystego odsłonięcia pomnika dokonał prezydent RP Aleksander Kwaśniewski w towarzystwie prezydenta Litwy Valdasa Adamkusa. Nikifor był niezwykle barwną postacią, swoją „przenośną pracownię" rozkładał codziennie w różnych punktach uzdrowiska - z widzenia znali go więc wszyscy mieszkańcy i kuracjusze. Malarz został więc przedstawiony siedząc na ławce, z pędzlem w dłoni, w towarzystwie bezpańskiego psa, który symbolizuje sytuację samego Nikifora, który nie miał własnego domu i przynależności narodowościowej. Na pomniku umieszczono tablicę z napisami w języku polskim i łemkowskim.
Tamta Krynica i ta dzisiejsza ? .. Inna ale i wtedy i teraz piękna, zachwycająca swoją architekturą, historią i niepowtarzalną atmosferą „Perły Polskich Uzdrowisk”.


                                                            Z moich wędrówek po Beskidzie Niskim - wrzesień 2014 r.
                                                                                               Zbyszek Mat

Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego