travelmatszczecin

Przejdź do treści

Menu główne:

TRANSLATOR


Spotkanie w Nałęczowie ze św. Michałem Archaniołem.


Spacerując ulica Lipową nie sposób zatrzymać się , zadumac i zapoznać sie z historią kapliczki - pomnika św. Michała Archanioła. Prawda i legenda o powstaniu i losach kapliczki do zapoznania z którymi zaprasza tekst na tablicy informacyjnej przy kapliczce:

Drogi wędrowcze, drogi przechodniu!

Gdy ciekawość urody uzdrowiska nad Bystrą i Bochotniczanką zaprowadzi Cię do tej dzielnicy Nałęczowa, nie sposób byś nie zauważył już z oddali przedziwnej kapliczki – pomnika. Stanąłeś oto przed kapliczką z figurą św. Michała Archanioła.
Kapliczka posadowiona jest w szpalerze drzew po północnej stronie alei Lipowej, frontem zwrócona ku wschodowi, a postawiona została, jak widzisz, ukośnie w stosunku do jezdni i spacerowego chodnika, na którym stoisz.

A tu opis i historia napotkanej kapliczki


Część I: Opis kapliczki.
Barokowa kapliczka o wymiarach: ok. 6 metrów wysokości, 273 cm szerokości i 153 cm długości, jest murowana z cegieł, otynkowana, a jej gzyms i daszek są pokryte dachówką, wieńczy ją żelazny krzyż. Natomiast rzeźbę przedstawiającą św. Michała Archanioła i leżącego u jego stóp szatana wykonano w drzewie polichromowanym monochromatycznie.( Monochromatyzm (sztuka)  – użycie w obrazie tylko jednej barwy o różnych odcieniach.)
Kapliczka założona jest na prostokącie, a jej dolna kondygnacja wybudowana została w kształcie oprofilowanego sarkofagu, o wybrzuszonych – charakterystycznych dla baroku – bokach zdobionych płycinami. Owa pierwsza kondygnacja zwieńczona jest „słabo wyładowanym gzymsem” pokrytym dachówką esówką. Górną, ażurową, kondygnację kapliczki stanowi gładka arkada o półkolistej archiwolcie.
Arkada (łac. arcus - łuk) – element architektoniczny składający się z dwóch podpór (kolumn, słupów lub filarów), które zostały połączone u góry łukiem.
Arkada występuje w architekturze zarówno pojedynczo, jak i najczęściej w rzędzie tworząc istotny składnik budowli. Arkada znana jest od czasów starożytnego Rzymu, stosowana głównie w akweduktach, krużgankach, loggiach.

Archiwolta – zdobione ornamentami, profilowane lico łuku, arkady zamykającej portal lub każdy inny łukowo u góry zakończony otwór w ścianie budowli, najczęściej bogato zdobione.
Archiwoltę stosowano w architekturze wszystkich okresów i kierunków. Archiwolta występująca samodzielnie na płaszczyźnie muru nazywa się archiwoltą ślepą.

U podstawy archiwolty, na dwu filarach arkady, widoczny jest profilowany gzyms. Filary arkady, na ich bocznych ścianach ( tj. od strony południowej i północnej) przedzielają prostokątne szczelinowe otwory. Wyżej, ponad archiwoltą, widoczne jest uproszczone belkowanie złożone z fryzu

Fryz – środkowy, poziomy człon belkowania z reguły leżący między architrawem i gzymsem. Bardzo często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń.


zaś nad nim „ skromny gzymsik”, który przechodzi do zwieńczenia dachowego, mającego kształt zbliżony do piramidaln4ego, zakończenia kapliczki pokryte dachówkami. Na szczycie, kuty, współczesny żelazny krzyż. Między filarami arkady umieszczona, rzeźbiona w drewnie lipowym, figurę św. Michała Archanioła. Postać uskrzydlonego świętego przedstawiona jest w rzymskiej tunice i obcisłym pancerzu, przez lewe ramię ma przerzucony płaszcz, na głowie hełm z pióropuszem. Stoi wsparty na prawej nodze, gdy lewa spoczywa na wyobrażeniu diabła. Stopy świętego obute są w rzymskie. Leżący u stóp Michała Archanioła szatan ma głowę i tors człowieka, zaś odwłok węża. W prawej ręce święty trzyma miecz zwrócony końcem ostrza na szatana, lew trzyma łańcuch, na końcu, którego założona jest obroża na szyi diabła.

Część II: Historia kapliczki.

Data powstania kapliczki nie jest znana. Historycy i historycy sztuki określają jej powstanie na XVII – XVIII wiek. Natomiast rzeźba została wykonana około 1885 roku. Powstanie kapliczki wiązane jest z rodziną Gałęzowskich herbu Tarnawa, właścicieli Bochotnicy, ( na której gruntach powstał w 1772 roku Nałęczów) w latach 1722 – 1751. Jest prawdopodobne, że wybudowano ją w okresie budowy murowanego kościoła w Bochotnicy ( a być może wcześniej). Kościół ten został ufundowany przez Felicjana Eleutera z targowisk Gałęzowskiego, kasztelana lubelskiego, zmarłego w 1736 r. ( budowę kontynuowała żona Marianna i synowie Gałęzowskich – Aleksander i Stefan, a wyposażył świątynię już nowy, od 1751 roku, właściciel Bochotnicy: Stanisław Nałęcz Małachowski, 1728 – 1784, starosta wąwolnicki.)
Kapliczkę postawiono w połowie drogi między kościołem a dworem. Jej ukośne usytuowanie w stosunku do przebiegu drogi wskazuje na inny, niż dzisiaj przebieg traktu lubelskiego.
Jest prawdopodobne, że kapliczka stanęła w rozwidleniu tej drogi, ( co jest nową hipotezą w topografii dawnej Bochotnicy).

Jedna odnoga drogi – przesunięta przez Małachowskiego w latach 1768 – 1772 nieco w lewo, na oś dworu, obsadzona została lipami, gdy trwały prace przy budowie nowego ( na fundamentach starego dworu drewnianego) murowanego pałacu – prowadziła do dworu i folwarku, zaś druga, traktowa na szlaku handlowym Lublin – Kazimierz, wiodła w kierunku północno – zachodnim, by poprzez błonie, (dziś usytuowano tu budynek hotelu „Przepióreczka” i skwer obok) dotrzeć do murowanego ( prawdopodobnie przez Małachowskich) mostu na rzece ( dzisiaj nad przebudowanym, historycznym mostem zlokalizowany jest parking obok restauracji „Roko”) i dalej, obok starej austerii ( w dzisiejszym parku zdrojowym to willa Angielska przy alei Kasztanowej, aleją Grabową, następnie poprzez ulicę Paderewskiego i Wiercińskiego) do Wąwolnicy i Kazimierza.
Uważa się, że kapliczka, a raczej jej dolna kondygnacja, ów sarkofag był zapewne pomnikiem nagrobnym Felicjana Eleutera Gałęzowskiego. Nic natomiast nie wiemy o pierwotnym wezwaniu kapliczki. Obecne wezwanie św. Michała Archanioła występuje po raz pierwszy w źródłach z 1838 roku, ( co nie wyklucza tego, że mogło być znacznie wcześniej), lecz rzeźba znajdująca się aktualnie w kapliczce pochodzi z około 1885 roku. Wykonana została przez miejscowego włościanina Tarkowskiego lub Tarkę, prawdopodobnie na wzór starej rzeźby Michała Archanioła, zniszczonej przed 1885 rokiem.
Skąd jednak kapliczka nosi wezwanie świętego Michała Archanioła? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Nie wiąże się ono ani z wezwaniem kościoła, ani też żaden z ówczesnych właścicieli Bochotnicy (Nałęczowa), czy to Gałęzowskich, czy Małachowski nie nosił imienia Michał.
Podobnie wśród ich poprzedników, XVII – wiecznych posesorów Bochotnicy: Leśniowolskich i Rostworowskich imię to nie występowało. Chociaż najmłodszy, trzeci syn Antoniego Nałęcz Małachowskiego ( 1759 – 1796), wojewody mazowieckiego, kolejnego właściciela Nałęczowa, po kuzynie Stanisławie Małachowskim), Onufry Michał Nikodem hrabia Małachowski, urodzony w 1778 roku w Nałęczowie, nosił drugie imię – jak wyżej napisano – Michał. Ale czy to od tego imienia jest wezwanie kapliczki?. Tego w świetle znanych nam źródeł nie wiemy.
Z kapliczką świętego Michała Archanioła wiąże się bajeczna legenda, mówiąca oto, że pod kapliczką znajduje się grobowiec króla Bolesława II Śmiałego, który po wygnaniu z Polski i po długiej tułaczce na Węgrzech miał rzekomo powrócić do kraju w przebraniu mnicha i tutaj w Bochotnicy (Nałęczowie) spocząć po śmierci już na zawsze. Z czasem grób króla wygnańca obudowano sarkofagiem.
W latach 1985 – 1986 Pracownia Konserwacji Dzieł Sztuki PKZ Oddział w Lublinie wykonała gruntowny remont rewaloryzacyjny kapliczki.

Zbyszek Mat

Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego